Osnovne dijetalne ishrane

Pripremila: Ljiljana Tešić, nutricionista

Materije koje su neophodne za razvoj organizma i za održavanje zdravlja, su materije koje se nalaze u hrani. Osnovne hranjive materije su proteini, masti i ugljeni hidrati, zatim vitamini, minerali, aminokiseline iz proteina. Ove materije bi trebalo obezbediti iz različitih namirnica jer ne postoji nijedna koja sadrži sve neophodne sastojke u odgovarajućoj količini. Neophodno je postići ravnotežu između potrebe organizma i unosa hrane da bi organizam bio zdrav. Potrebno je voditi računa o raznovrsnosti ishrane i njenoj energetskoj vrednosti, čime se izbjegava i pojava gojaznosti.

Vodič pravilne ishrane  je “Piramida ishrane” i modifikovana “Moja piramida”, koje prikazuju grupe namirnica i njihove odnose u svakodnevnoj izbalansiranoj ishrani.

Piramidu čine 6 kategorija namirnica koje bi u ishrani trebalo da budu zastupljene svakog dana! A to su:

  1. žitarice (hljeb od žitarica sa cijelim zrnom, proja, žitarice za doručak, testenina ili riža);
  2. povrće (svježe ili kuvano, tamnozeleno lisnato povrće, crveno i narandžasto povrće);
  3. voće (svakodnevno 2-3 porcije različitog sezonskog voća);
  4. ulja i masti (uglavnom iz ribe, koštunjavih plodova i biljna ulja, važno je ograničiti upotrebu zasićenih masnih kiselina, kao što je svinjsko meso);
  5. mlijeko i mliječni proizvodi (sa smanjenim procentom masti i sa manje laktoze);
  6. najvažnije meso i mahunarke (niskomasno meso, riba – losos, haringa ili pastrmka).

Ove namirnice su poredane u 4 nivoa u piramidi, od najšire baze pa do vrha u odnosu na potrebu organizma i količinu unosa (koja nije tačno ograničena).

  1. Osnovu piramide čine žitarice, koje je potrebno uzimati više puta dnevno i one predstavljaju najveći dio dnevnog unosa hrane.
  2. Drugi nivo čine voćepovrće jer su bogati vitaminima, mineralima, dijetnim vlaknima i antioksidanskima.
  3. U ovom nivou su dve grupe namirnica, uglavnom životinjskog porijekla, koje obezbjeđuju belančevine i minerale prvenstveno kacijum. To su mlijekomliječni proizvodimesoribajaja i druge namirnice koje su izvor proteina.
  4. Vrh piramide je rezervisan za masti, ulja i slatkiše, namirnice koje su dobar izvor energije i sadrže vrlo malo drugih hranjivih materija i njihov unos je ograničen na najmanji dio dnevnog obroka.

Ove osnove ishrane se dalje prilagođavaju podneblju, profesionalnoj aktivnosti pojedinca i oboljenjima, jer su dio nemedikamentnog liječenja.

Ljudi obolijevaju od raznih bolesti koje su posljedica nepravilne ishrane. Često su to bolesti “dobrog života”, npr. gojaznost i bolesti koje je prate kao što su visok krvni pritisak, bolesti srca i krvnih sudova, šećerna bolest, bolest stomaka, jetre i žuča itd.Nastale bolesti se liječe lijekovima i dijetalnom ishranom. Dijetalna ishrana se planira i mora biti prilagođena pojedinim vrstama i stepenu oboljenja, ali i navikama i željama bolesnika. Ona predstavlja način ishrane u liječenju različitih bolesti i drugih poremećaja zdravlja, nastaje izmenom i prilagođavanjem osnovne ishrane aktuelnim potrebama bolesnika u terapijske svrhe. Ovaj način ishrane se sprovodi u cilju poboljšanja nutritivnog statusa, samanjenja opterećenje oboljelog organa, koriguje nutritivni nedostatak, optimizuje tjelesnu masu, eliminiše sastojke koji izazivaju alergijske reakcije.

Najpoznatiji pojmovi u dijetalnoj ishrani su:

  • opšta dijeta(sadrži osnovne hranjive namirnice bez posebnih dodataka),
  • čajna dijeta(obezbeđuje unos tečnosti, uz dvopek, kuvana jaja, jabuke, keks, pirinač i voćne sokove, namirnice koje  ne irititaju probavni sistem) i
  • tečna dijeta(sadrži supe, kompot i osvežavajuće napitke).

Najčešće dijete koje se primjenjuju su:

  • dijeta kod oboljenja želuca, ishrana se bazira na: sluzavim čorbama, kašasoj hrani, kuvanoj ribi, telećem mesu, kuvanom voću;
  • dijeta kod oboljenja bubrega, hrana je po pravilu neslana, bogata sokovima, kompotima od voća i ugljenohidratima, ako nema drugih smetnji;
  • dijeta kod oboljenja srca, ograničen unos tečnosti, a hrana sa dosta ugljenih hidrata i bjelančevina, bez masti, začina i soli;
  • dijeta kod oboljenja tankog i debelog creva, ishrana je  zasnovana na čaju, pireu od jabuka, riže ili soje, sluzavim čorbama, dvopeku ili keksu;
  • dijeta kod šećerne bolesti, ishrana je sa smanjenim unosom ugljenih hidrata, masti, jako začinjene hrane i soli;
  • dijeta kod febrilnih stanja, se bazira na dosta mlijeka, čaja, kiselog mlijeka, jogurta, kompota i voćnim sokovima;
  • dijeta kod bolesti jetre, izbegavati hranu bogatu proteinima i mastima, začinjenu i konzervisanu hranu;
  • dijeta kod bolesti i nakon operacija žučne kese, sadrži hranu koja nije bogata mastima i biljnim vlaknima.

Prilikom primjene dijete u ishrani potrebno je uvijek voditi računa o tome da se organizam ne smije suviše dugo lišavati pojedinih hranjivih supstanci. Zato svako ko se duže vremena podvrgava dijeti treba biti pod kontrolom.

Did you like this? Share it!

Leave Comment

Facebook
Twitter
YouTube
Instagram